Proje sergisinde jüriye anlatmanın yöntemi

Tema: Okul hikâyeleri ve iyi örnekler.

Proje sergisi, okulun koridorunu bir günlüğüne panoya çevirir. Ziyaretçi durur, sorar, geçer. Öğrencinin elinde çoğu zaman üç dakika vardır. Bu üç dakika bir ezber metniyle değil, dört basamaklı bir yürüyüşle dolar: soru, deneme, takılma, sıradaki adım. Puan, kupa ve sıralama bu yazıda yoktur. Çünkü serginin öğrettiği şey derece değil, anlatma kasıdır.

Soru cümlesi tek olsun. 'Bitkiler ve çevre' gibi geniş bir başlık, jüriyi yorar. 'Karanlıkta bekleyen tohum, ışık gelince hangi yöne eğiliyor?' gibi dar bir soru, dinlemeyi kolaylaştırır. Örnek olarak bir ortaokul ekibi düşünün; ekibin adı, okulu ve ili yazılmaz. Ekip soruyu tahtaya tek satır yazar, altını çizer, gerisini o satıra bağlar.

Deneme, gösterişli cihazdan önce gelir. Ne ölçüldü, kaç kez tekrarlandı, ne değişti? Tek deneme 'sonuç' değildir. Öğrenci 'bir kez denedik ve oldu' derse, jüri haklı olarak 'ya tesadüfse' diye sorar. Üç tekrar, küçük bir tablo, bir de işe yaramayan deneme: bu üçlü, anlatımı inandırır. İşe yaramayan denemeyi gizlemek, sergiyi süs olur.

Takılma anını saklamayın. 'Sensör bazen sapıttı, biz de ölçümü sabah saatine aldık' cümlesi zayıflık değil, yöntemdir. Jüri, kusursuz posterden çok bu cümleyi hatırlar. Çünkü bilim, aksamadan akan bir video değildir. Öğrenci takılmayı anlatırken sesini yükseltmesin; sakin bir örnek yeter.

Sıradaki adım, sergiyi bitirir. 'Bir daha olsa şunu değiştiririz.' Bu cümle yoksa proje kapanmış bir ödev gibi durur. Varsa, jüri öğrenciyi yolun başında değil yolun üstünde görür. Sıradaki adım pahalı olmak zorunda değil. Bazen daha çok tekrar, bazen daha sade bir sorudur.

Pano düzeni okunaklı olsun. Başlık büyük, gövde kısa, grafik tek. Üç yazı tipi, beş renk ve yapıştırılmış bütün çıktılar 'çok çalıştık' demez; 'seçemedik' der. Her kartın bir görevi vardır: biri soru, biri yöntem, biri tablo, biri açık kalan nokta. Fotoğrafta öğrenci yüzü ve adı yoksa da olur. Platform, on sekiz yaşından küçüklerin görüntüsünü yayımlamaz; sergi panosu da aynı ölçüyü örnek alabilir.

Konuşma provası koridorda yapılır, sahnede değil. Arkadaş sorar, öğrenci yanıtlar, süre tutulur. Üç dakikayı aşan anlatı kısaltılır. Ezber tutmazsa karttaki ilk cümleye dönülür. Ses titrerse bu bir teşhis değildir; nefes ve yavaş cümle işe yarar. Kaygı günlük işi bozuyorsa okul rehber öğretmenine danışılır. Sergi, ruh sağlığı sınavı değildir.

Veli o gün 'bizimki kazansın' diye değil, 'soruyu duyayım' diye gelsin. Alkış, dereceden önce açıklamaya gelsin. Okul da sergiyi tek bir takımın vitrini yapmasın. Köy okulu köşesindeki yaprak gözlemi ile fen lisesindeki uzun proje aynı koridorda durabilir. Ölçü, bütçe değil anlatının dürüstlüğüdür.

Haber yazılacaksa muhabir derece uydurmaz, okul adı icat etmez. 'Şu ilçe birinci oldu' cümlesi ancak düzenleyenin yayımladığı listede varsa ve kaynak linkiyle yazılır. Bu rehber o listeyi vermez. Verdiği şey, sergi sabahı öğrencinin cebinde tutabileceği dört basamaktır.

Bu işi bir sonraki aya bırakmamak için dört kısa hafta yeter. İlk hafta Sergi sabahı soruyu tek satıra indirin, geniş başlığı kapıda bırakın. İkinci hafta Üç tekrarı ve işe yaramayan denemeyi panoda gizlemeyin. Üçüncü hafta Koridorda üç dakikalık prova yapın, süre aşılırsa ilk cümleye dönün. Dördüncü hafta Veliye 'hangisi güzel' değil 'hangi ayrıntıyı gördün' kartı verin. Tarih, ücret, kontenjan, puan, sıralama ve burs tutarı bu planda yoktur. Bağlayıcı bilgi için meb.gov.tr, osym.gov.tr, turkiye.gov.tr üzerindeki e-Okul, YÖK Atlas ya da programın kendi resmî sayfasına bakın. Platform ödeme, bağış veya abonelik almaz. İş uykuyu, okula gitmeyi ya da evdeki konuşmayı bölecek kadar büyürse okul rehber öğretmenine danışın. Bu danışma bir teşhis değildir. Her okulun bir hikâyesi var. Hikâye, dört hafta aynı yerde duran bir ritimle görünür olur.

Yazan: Gülsüm Yazıcıoğlu. Türkiye Okul Platformu bağımsız bir eğitim yayınıdır; Millî Eğitim Bakanlığı'nın resmî kanalı değildir.