Kütüphane saati: sessiz okumayı ritüele bağlamak

Tema: Okul hikâyeleri ve iyi örnekler.

Birçok okulda kütüphane vardır ama saat yoktur. Kapı bazen açıktır, bazen anahtar nöbettedir, bazen oda toplantıya ayrılmıştır. Çocuk kitabı 'olmayan yer' olarak öğrenir. Sessiz okuma ritüeli, yeni bir bina istemez. İster ki aynı gün, aynı süre, aynı kural tekrarlansın.

Süre kısa başlar. İlkokulda on beş dakika, üst sınıflarda yirmi dakika yeter. Uzun sessizlik, alışkın olmayan sınıfı huzursuz eder. Kısa sessizlik ise 'ben de durabildim' duygusu verir. Öğretmen de okur. Telefon bu süre boyunca çantadadır. Yetişkin okumuyorsa çocuk bekler.

Kitap seçimi yarışma olmasın. 'En çok sayfa bitiren' tablosu, yavaş okuyanı kütüphaneden kaçırır. Bunun yerine her öğrenci bir kart tutar: kitabın adı, başladığı gün, aklında kalan tek cümle. Kart isimsiz dosyada da durabilir. Amaç denetim değil, yarın nereden devam edeceğini hatırlamaktır.

Herkes aynı kitabı okumak zorunda değildir. Sınıfta düzey farklıdır. Bir öğrenci resimli kitaptadır, bir başkası ince bir romandadır, bir diğeri dergi paragrafındadır. Öğretmen bunu eksiklik diye anlatmaz. Okuma, aynı çizgide yürümek değil, herkesin kendi çizgisinde ilerlemesidir. Zorlanan öğrenciye fısıltıyla kısa bir parça önerilir, herkesin önünde 'sen şunu oku' denmez.

Köy okulunda ranza oda, şehir okulunda koridor ucu, fark etmez. Işık ve oturacak yer varsa ritüel kurulur. Kitap azsa liste 'çok kitap' diye şişirilmez. Önce yıpranmış, eksik sayfalı ve yaşa uygun olmayanlar ayrılır. Kalan çekirdek, gerçekten okunacak kitaplardır. İhtiyaç cümlesi de buna göre yazılır: 'Yedi ile on yaş için, resimli ve kısa bölümleri olan kitaplar tükendi.' Gerekçesiz 'bin kitap istiyoruz' cümlesi, dolabı doldurur, saati doldurmaz.

Ses kuralı üç maddedir. Fısıltı bile ancak kitap seçerken. Okuma sırasında soru biriktirilir, süre bitince sorulur. Tuvalet ve su serbesttir, bu bir ceza sessizliği değildir. Baş ağrısı veya huzursuzluk olursa öğrenci dışarı çıkar, azar işitmez. Okuma saati disiplin aracı yapılmaz. Disiplin aracına dönen sessizlik, kitabı ceza gibi gösterir.

Veli evde aynı ritüeli kopyalamak zorunda değildir. Haftada iki akşam, ekran kapanıp on dakika birlikte oturmak yeter. Birlikte olmak, çocuğun sayfa sayısını ölçmek değildir. Ekran tamamen yasaklanacak diye bir kural da bu yazının konusu değildir. Ölçü, okuma saatinin ekranla yarışmak zorunda kalmayacağı kadar net bir aralıktır.

Dönem sonunda tören yapılabilir ama tören, saatin yerine geçmez. İsim listesi okunmaz. Okunan türler konuşulur: bu dönem daha çok hayvan hikâyesi, daha çok bilim, daha çok şiir. Bu konuşma, bir sonraki dönemin çekirdek listesini belirler. Başarı, bitirilen sayfa değil, kapısı açık kalan saattir.

Bu işi bir sonraki aya bırakmamak için dört kısa hafta yeter. İlk hafta Kütüphane anahtarının kimde durduğunu yazın, kilitli oda kütüphane sayılmasın. İkinci hafta İlkokulda on beş, üst sınıflarda yirmi dakikalık sessiz okuma kurun. Üçüncü hafta Sayfa bitirme tablosu asmayın; öğrenci yalnızca tür ve bir cümle tutsun. Dördüncü hafta Kitap azsa 'çok kitap' dileği yerine eksik türü gerekçeyle yazın. Tarih, ücret, kontenjan, puan, sıralama ve burs tutarı bu planda yoktur. Bağlayıcı bilgi için meb.gov.tr, osym.gov.tr, turkiye.gov.tr üzerindeki e-Okul, YÖK Atlas ya da programın kendi resmî sayfasına bakın. Platform ödeme, bağış veya abonelik almaz. İş uykuyu, okula gitmeyi ya da evdeki konuşmayı bölecek kadar büyürse okul rehber öğretmenine danışın. Bu danışma bir teşhis değildir. Her okulun bir hikâyesi var. Hikâye, dört hafta aynı yerde duran bir ritimle görünür olur.

Yazan: Gülsüm Yazıcıoğlu. Türkiye Okul Platformu bağımsız bir eğitim yayınıdır; Millî Eğitim Bakanlığı'nın resmî kanalı değildir.