Fen laboratuvarı eksiklerini ölçülebilir cümleye dökmek

Tema: Okul rehberi ve ihtiyaç listesi.

Fen laboratuvarı konuşulunca cümle çoğu zaman şişer: 'Hiçbir şeyimiz yok.' Bu cümle yorucudur çünkü okuyan kişi neyi tamamlayacağını bilemez. İhtiyaç, bir şikâyet değil bir ölçüdür. Ölçü de deneyin adıyla kurulur. Hangi soru sorulamıyor, hangi gözlem yapılamıyor, hangi alet olmadığı için yapılamıyor. Üçlü kurulunca liste okunur.

Örnek olarak adsız bir ortaokul düşünün. İl, tabela ve müdür adı yoktur. Öğretmen, dönem başında tahtaya üç deney yazar: çözünme, basit elektrik devresi, yaprağın ışıkla ilişkisi. Sonra her deneyin yanına iki sütun açar. Biri 'elimizin altında olan', biri 'olmadığı için deneyi kuramadığımız'. Musluk varsa su vardır. Pil yoksa devre kurulamaz. Yaprak bahçedeyse malzeme hazırdır. Liste, katalogdan değil bu sütundan doğar.

Cümle kalıbı sabittir: 'Şu gözlem yapılamıyor, çünkü şu alet yok.' 'Deney seti istiyoruz' kalıbı gerekçe değildir. 'Ampul ve duy olmadan devrenin açık mı kapalı mı olduğunu gösteremiyoruz' cümlesi gerekçedir. Aynı kalıp lisede de yürür. Asit-baz konuşuluyorsa, güvenlik gözlüğü ve havalandırma yoksa deney yapılmaz; yapılmamasının kendisi de bir ihtiyaç cümlesidir. Tehlikeli madde, 'idare ederiz' diye sınıfa sokulmaz.

Sayı abartılmaz. 'On tane' yazılacaksa on tanenin kime yettiği de yazılır. Bir sınıf mı, üç şube mi, kulüp mü. Yetmezlik, hayalî bir laboratuvar fotoğrafıyla değil öğrenci sayısıyla anlatılır. Fiyat yazılmaz. Marka yazılmaz. Güncel birim fiyat, alım dönemi ve ödenek okulun kendi idari sürecindedir. Bu platform ödeme toplamaz. Liste, bağış hesabı değildir.

Güvenlik satırı ayrı durur. Kırık cam, açık alev, kesici uç ve göz koruması. Bu satır 'olsa iyi olur' diye değil, 'yoksa deney başlamaz' diye yazılır. Okul idaresi, hangi deneyin yapılabileceğine kendi yönergesiyle karar verir. Yönerge bu yazının yerine geçmez. Güncel güvenlik uyarısı için meb.gov.tr ve okulun yazılı duyurusu esastır.

Listeyi veli grubuna olduğu gibi yapıştırmayın. Grup, fiyat yarışına ve 'ben alırım' baskısına döner. Bunun yerine kısa bir not yeter: 'Şu deney şu alet olmadığı için kurulamıyor. İlgilenen okul idaresiyle konuşur. Platform üzerinden ödeme yoktur.' Not, çocuğun adını ve fotoğrafını taşımaz.

Dönem sonunda liste güncellenir. Gelen alet, satırdan düşer. Gelmeyen alet, aynı cümleyle durur. Böylece ihtiyaç birikir gibi görünmez, izlenir. Haber dili de aynı ölçüyü kullanır. 'Şu okul laboratuvar kurdu' denmez. Denir ki: Eksik, deneyin yapılamadığı yerde başlar ve orada biter.

Köy okulunda masa, kent okulunda ayrı oda, fen lisesinde daha uzun bir düzenek olabilir. Cümle değişmez. Ölçülemeyen övgü, listeyi şişirir. Ölçülen eksik, listeyi kısaltır. Kısa liste daha çabuk okunur ve daha zor unutulur.

Bu işi bir sonraki aya bırakmamak için dört kısa hafta yeter. İlk hafta Üç deney seçin ve her birinin yanına 'var' ve 'yok' sütunu açın. İkinci hafta Yok sütunundaki aleti 'şu gözlem yapılamıyor' cümlesine bağlayın. Üçüncü hafta Güvenlik eşiği olmayan deneyi listeye 'idare ederiz' diye yazmayın. Dördüncü hafta Gelen aleti dönem sonunda satırdan düşün, gelmeyeni aynı cümleyle tutun. Tarih, ücret, kontenjan, puan, sıralama ve burs tutarı bu planda yoktur. Bağlayıcı bilgi için meb.gov.tr, osym.gov.tr, turkiye.gov.tr üzerindeki e-Okul, YÖK Atlas ya da programın kendi resmî sayfasına bakın. Platform ödeme, bağış veya abonelik almaz. İş uykuyu, okula gitmeyi ya da evdeki konuşmayı bölecek kadar büyürse okul rehber öğretmenine danışın. Bu danışma bir teşhis değildir. Her okulun bir hikâyesi var. Hikâye, dört hafta aynı yerde duran bir ritimle görünür olur.

Yazan: Kaan Erdemir. Türkiye Okul Platformu bağımsız bir eğitim yayınıdır; Millî Eğitim Bakanlığı'nın resmî kanalı değildir.