Ekran süresini evde konuşmanın çerçevesi
Ekran kavgası çoğu evde süre sayarak başlar ve kapı çarparak biter. Bu rehber, süreyi bir ceza değil bir anlaşma gibi konuşmanın yolunu anlatır. Teşhis ve yasak liste yoktur.
Tema: Rehberlik ve öğretmen-veli iletişimi.
Ekran, tek bir nesne değildir. Ders videosu, oyun, mesaj, dizi ve gece yarısı kaydırılan kısa görüntüler aynı sürenin içine konursa konuşma bozulur. İlk ayrım budur: hangi iş, hangi ekran. Ödev için açılan ekran ile uyku saatini yiyen ekran aynı cümlede yargılanmaz.
Anlaşma kısa yazılır. Bir kâğıtta üç satır yeter. Ders ekranı nerede ve ne zaman. Oyun veya dizi hangi aralıkta. Yatmadan önceki son yarım saatte ekran duruyor mu. Sayı, bu yazıda yoktur. Çünkü her evin uykusu, servisi ve ders yükü başka. Aile, kendi saatini kendi gerçekliğiyle kurar. Kurarken çocuğun yaşı ve okulun ertesi günkü işi konuşulur.
Kural, yalnızca çocuğa yazılmaz. Yetişkinin telefona bakmadığı bir masa da kuraldır. Yemekte herkesin ekranı kapalıysa cümle inandırıcı olur. Yalnızca çocuğun ekranı kapanıyorsa cümle bir yasak gibi durur. Yasak, gizlice açılan ikinci bir ekran üretir.
Boşluk doldurulmadan ekran kapanmaz. 'Kapat' deyip yerine hiçbir şey koymamak, tartışmayı büyütür. On dakikalık bir yürüyüş, bir kart oyunu, yarınki çantayı birlikte hazırlamak, kapanan ekranın yerine geçebilir. Yerine geçen şey pahalı olmak zorunda değildir.
Okul da bu konuşmaya ortak olabilir, süre polisi olmadan. Öğretmen, ödevi 'gece yarısına kadar ekranda ara' diye kurmaz. Ödev, ekransız da yapılabiliyorsa ekransız yolu da yazar. Ekran şartsa süreyi ve siteyi belirtir. Belirsiz 'internetten bakın' cümlesi, bütün akşamı aramaya çevirir.
Kaygı ve kaçış karışabilir. Çocuk ekrana yalnızca eğlenmek için değil, okulda yaşadığı bir sıkıntıdan uzak durmak için de bakıyor olabilir. Bu bir teşhis değildir. Bir ihtimaldir. İhtimal büyürse, yani uyku, yemek ve okula gitme belirgin bozulursa aile okul rehber öğretmenine danışır. Rehber öğretmen, ekranı yasaklayan kişi değil, sıkıntının nerede durduğunu birlikte ayıran kişidir.
Kavga anında yeni kural konmaz. Kural, sakin bir akşamda, her iki taraf da yorgunken değil tok ve ayaktayken konuşulur. Çocuk kurala itiraz edebilsin. İtiraz, süreyi sonsuz yapmak değil, 'ödev bitince mi oyun' diye sırayı netleştirmek olabilir. Net sıra, uzun nutuktan daha çok işe yarar.
Her okulun bir hikâyesi var. Ekran o hikâyenin tamamı değildir. Aile, ekranı düşman ilan etmeden de sınır koyabilir. Sınır, birlikte yazıldığı gün tutulur. Birlikte yazılmayan sınır, ceza gibi işletilir ve çabuk delinir.
Bu işi bir sonraki aya bırakmamak için dört kısa hafta yeter. İlk hafta Ders, oyun ve gece kaydırmayı aynı sürenin içine koymayın, üç satıra ayırın. İkinci hafta Yetişkinin de masada ekranı kapansın. Üçüncü hafta Kapanan ekranın yerine on dakikalık bir iş koyun. Dördüncü hafta Uyku ve okula gitme bozulursa süreyi artırmayı değil rehber öğretmeni konuşun. Tarih, ücret, kontenjan, puan, sıralama ve burs tutarı bu planda yoktur. Bağlayıcı bilgi için meb.gov.tr, osym.gov.tr, turkiye.gov.tr üzerindeki e-Okul, YÖK Atlas ya da programın kendi resmî sayfasına bakın. Platform ödeme, bağış veya abonelik almaz. İş uykuyu, okula gitmeyi ya da evdeki konuşmayı bölecek kadar büyürse okul rehber öğretmenine danışın. Bu danışma bir teşhis değildir. Her okulun bir hikâyesi var. Hikâye, dört hafta aynı yerde duran bir ritimle görünür olur.
Yazan: Kaan Erdemir. Türkiye Okul Platformu bağımsız bir eğitim yayınıdır; Millî Eğitim Bakanlığı'nın resmî kanalı değildir.
